شیشه ها
شیشه ها، ظروفی هستند که با استفاده از شیشه ساخته شده اند. از این ترم اغلب برای ظروف نوشیدنی با دسته یا بدون دسته استفاده می شود. شیشه، به عنوان یک ماده خام، معمولاً به آهک سوددار اشاره می کند که بیش از 90 درصد از کل شیشه امروزه تولید شده را تشکیل می دهد. در قسمت ذیل ترکیب شیمیایی انواع و اقسام شیشه ها به طور خلاصه مطرح می گردد.
شیشه آهک سوددار
شیشه آهک سوددار از آهک، سودا و سیلیکا تشکیل شده است. این عمومی ترین نوع شیشه برای چراغ های برق، پنجره ها، لوازم میز و سفره، و مجسمه های سفالی رنگی کوچک می باشد. از آنجایی که اجزایش به راحتی در طبیعت یافت می شوند، در نتیجه ارزان ترین ماده نیز به شمار می رود.
شیشه بوروسیلیکات
شیشه بوروسیلیکات یا پیرکس از سیلیکا، اسید بوریک، سودا و مواد افزودنی دیگر تشکیل شده است. این نوع شیشه اغلب در آزمایشگاه و آشپزخانه بکار برده می شود، زیرا در برابر گرما و خوردگی مقاوم می باشد.
کوارتز ذوب شده
شیشه کوارتز ذوب شده از ذوب بلورهای کوارتز آلی در دماهای بالا ساخته شده است. ازاین نوع شیشه، به طور نمونه برای تجهیزات آزمایشگاهی، لامپ های هالوژن، و دوربین های پیشرفته استفاده می شود.
بلور
زمانی که اکثر مردم در مورد بیرون آوردن بلور صحبت می کنند، اغلب به نوعی شیشه اشاره می کنند که از جنس سیلیکا، اکسید سرب، سودا یا پتاس و سایر مواد افزودنی می باشد. بلور سرب به خاطر دوامش و خصوصیات تزئینی اش بسیار باارزش می باشد، حتی اگر الزاماً دارای ساختار بلوری نباشد. به این دلیل بلور نامیده می شود که سالها قبل، از کلمه ایتالیایی CRISTALLO برای اشاره به بدل شیشه Mueano استفاده گردید. بلور سرب معمول ترین نوع بکاررفته برای شیشه های شراب و دیگر تزئینات اطراف خانه می باشد. در ایالات متحده، شیشه هایی با1 درصد مونوکسید سرب به طور خودکار به عنوان بلور طبقه بندی می شوند. از طرف دیگر در اروپا، بلور به صورت شیشه ای با مقدار سرب 10 تا 30 درصد تعریف شده است.
نحوه تمایز بین شیشه ها و بلور
صرف نظر از ترکیب شیمیایی که در نگاه اول واضح و روشن نیست، راههای زیادی برای شناسایی جنس ظروف نوشیدنی از شیشه یا بلور فقط با مشاهده وجود دارد. در قسمت ذیل برخی از اختلافات کلیدی این دو ماده بیان شده است.
ضخامت
در مقایسه با شیشه، بلور خوب نازک تر یا زینتی تر می باشد زیرا مقدار سرب، دمای کار شیشه را پائین آورده و در نتیجه حجاری آن راحت تر می شود. معمولاً شیشه باید در دمای بالا آتش گرفته یا قالب گیری شود. حضور سرب دما را پائین آورده و زمان کار را افزایش می دهد، در نتیجه بلور در مقایسه با شیشه به شکل آراسته تری تزئین می شود. اما، هرچند حضور سرب به حجاری آن به شکل مطلوب کمک می کند، اما بلور را شکننده تر، شکستنی و مستعد خراش ظاهر می کند.
شفافیت
شیشه ها، به ویژه شیشه هایی از جنس آهک سوددار، حتی زمانی که روبروی نور گرفته شوند، مات و تیره می باشند. از طرف دیگر، بلور، به خاطر شفافیتش معروف می باشد. به این دلیل بلور انتخابی مشهور برای لوسترها و شمعدان ها ، جواهرفروشی ها وظروف پایه دار می باشد. برای عاشقان و دوستداران شراب، بلور بر شیشه ترجیح داده می شود زیرا ظروف نوشیدنی بلور امکان درک راحت تر رنگ و ویسکوزیته مایع را فراهم می آورند. هر چه مقدار سرب در بلور بالاتر باشد، به همان نسبت، وضوح و شفافیت بیشتر می باشد.
شکست
شبیه به شفافیت، کیفیت شکست و انکسار بلور با مقدار سربش نقش مهمی ایفا می کند. بلور خوب، به ویژه با مقدار سرب بین 36 تا 70 درصد، در نور خورشید مستقیم می درخشد. بلور روشن، نوع دیگری که حاوی سرب است، یک گام پیشتر رفته و تا زمان رسیدن به وضعیت بدون اعوجاج و آسیب جلا داده می شود. این نوع بلور به خاطر منشورهای رنگین کمانی ایجاد شده هنگام قرار گرفتن زیر نور خورشید، معروف می باشد. از طرف دیگر، شیشه تیره تر می باشد.
برش
بلور به طور نوعی برش داده شده و به شیوه ای دقیق جلا داده می شود. به علاوه، دارای سطحی صاف و هموار می باشد. در مقابل، شیشه شکننده و تیز می باشد. یک راه برای بلور یا شیشه خواندن یک تکه، احساس کردن رخساره ها و طراحی کلی قلم جنس می باشد. بلور بسیار صافتر از شیشه می باشد.
صدا
یکی دیگر از اختلافات کلیدی بین شیشه و بلور، صدایی که در هنگام ضربه زدن ایجاد می کنند. بلور، صدای زنگی مثل پینگ تولید می کند. روی صفحه گرامافون، شیشه صدایی مثل ضربه و هف هف (خفه) تولید می کند.
وزن
مقدار سرب بلور نیز نقش مهمی در وزنش ایفا می کند. از آنجایی که سرب یک فلز متراکم می باشد، در نتیجه بلور بالطبع سنگین تر از شیشه می باشد. یک راه برای شناسایی بلور یا شیشه بودن قلم جنس، نگهداشتن آن می باشد. شیشه اغلب سبک می باشد، در حالیکه بلور سنگین تر می باشد.
خطرات سلامتی بالقوه
اکثر تولید کنندگان به خاطر امکان آلودگی سرب، نگهداری غذا یا مایع در ظروف شیشه ای بلوری سربی را توصیه نمی کنند. در حقیقت، به خاطر ریسک های سلامتی ناشی از سرب، امروزه به سختی شیشه های شراب بلور سربی یا ظروف و تنگ ها یافت می شود. برای افرادی که به دنبال بلور بدون سرب هستند، برخی از تولید کنندگان به جای سرب از اکسید روی، اکسید باریم، یا اکسید پتاسیم برای تولید ماده ای مشابه استفاده می کنند. بلور بدون سرب تقریباً دارای کلیه خصوصیات بلورسرب می باشد با این تفاوت که سبک تر بوده و توان پاشندگی کمتری دارد. شیشه از جنس آهک سوددار، بوروسیلیکات و کوارتز ذوب شده، هیچ گونه خطراتی به سلامتی تحمیل نمی کند.

نتیجه گیری
از شیشه ها و بلور برای نوشیدن آب و نوشیدنیهای دیگر استفاده می شود. آهک سوددار، بوروسیلیکات، و کوارتز ذوب شده برخی از گونه های شیشه می باشند. هرچند بلور نوعی شیشه می باشد که محتوی سرب است، اما فرهنگ معروف و مشهور آن را بلور می نامد. هنگام تمایز بلور از شیشه کمک می کند تا براساس ضخامت، شفافیت، انکسار و شکست، برش، صدا و وزنش به قلم جنس نگاه شود. از لحاظ ضخامت، بلور معمولاً نازک تر و آراسته تر از شیشه می باشد. اما شیشه، تیره تر از بلور می باشد، که به خاطر شفافیتش معروف می باشد. همانند انکسار و شکست، بلور درخشیده و هنگامی که در نور مستقیم قرار داده می شود، بر خلاف شیشه،منشورهای رنگین کمانی ایجاد می کند . به علاوه، علی رغم برش دقیق و جلای آن، بلور صاف می باشد. از طرف دیگر، شیشه، تیز تر می باشد. زمانی که به بلور ضربه زده می شود، صدای زنگی تولید می کند، در حالیکه شیشه صدای پائین و محکمی تولید می کند. زمانی که نوبت به وزن می رسد، بلور همیشه سنگین تر از شیشه می باشد. اما، معرف ریسک های سلامتی نیز می باشد. سرب بلور می تواند وارد غذا شود و بعد از مواجهه طولانی مدت، نوشیده شود. اختلافات مهمی بین بلور و شیشه وجود دارد. انتخاب بین این دو عمدتاً به ذائقه و بودجه فرد بستگی دارد.
لینک های مرتیط :